BDO Podatki i Rachunkowość nr 7 (21) Lipiec 2009

A   A   A

Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich

(Autor: dr Krzysztof Biernacki, Źródło: Gazeta Małych i Średnich Przedsiębiorstw)

 

Przepisy prawa podatkowego odnoszą się zarówno do odpowiedzialności podmiotów bezpośrednio zobowiązanych do zapłaty podatków (podatników, płatników lub inkasentów), jak też innych osób, które pośrednio mogą być odpowiedzialne za zapłatę podatków za inne podmioty (odpowiedzialność osób trzecich).

 

Specyfika tej odpowiedzialności opiera się na nałożeniu obowiązku zapłaty podatku na osoby, które nie zawsze miały wpływ na powstanie u podatnika pierwotnego zobowiązania podatkowego. W konsekwencji niezwykle istotne jest to, aby tego typu odpowiedzialność miała charakter wyjątkowy i zakres jej regulacji nie pozostawiał żadnych wątpliwości w praktyce.

 

Nabycie przedsiębiorstwa

 

Rzeczywistość jednak nie zawsze pokrywa się z założeniami praktyki, stąd też częste nowelizacje przepisów podatkowych dotyczą również doprecyzowania istniejącej odpowiedzialności osób trzecich. Przykładem jest nabycie przedsiębiorstwa. Do końca ubiegłego roku nabywca przedsiębiorstwa, jego zorganizowanej części lub składników majątkowych związanych z taką działalnością odpowiadał solidarnie wraz ze zbywcą za zobowiązania podatkowe związane z nabywanymi składnikami majątku lub przedsiębiorstwem. Obecnie wyłączono tę odpowiedzialność wyłącznie przy nabyciu składników majątku. W praktyce oznacza to możliwość sprzedaży składników majątku bez istniejącej dotychczas odpowiedzialności nabywcy za zobowiązania podatkowe zbywającego.

 

Jako przykład można wskazać zakup maszyn lub urządzeń związanych z prowadzonym przedsiębiorstwem. W poprzednim stanie prawnym nabywca mógł odpowiadać za zobowiązania podatkowe zbywcy takich rzeczy. A zatem niezbędna była minimalizacja ryzyka podatkowego transakcji przy każdym nabyciu składników majątku od przedsiębiorcy, co wiązało się z większymi kosztami takich czynności. Wyłączenie tej odpowiedzialności niewątpliwie przyczynić się może do zwiększenia pewności obrotu gospodarczego w Polsce. W uzupełnieniu należy tylko podkreślić, iż pozostała solidarna odpowiedzialność nabywcy przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części wraz ze zbywcą. Odpowiedzialność ta zawsze jest lub była ograniczona do wartości nabytego przedsiębiorstwa lub odpowiednio składników majątku trwałego.

 

Wprowadzone rozwiązanie może mieć istotne znaczenie przy transakcjach optymalizacyjnych związanych z wyborem formy zbycia określonych aktywów. Wiele transakcji zbycia np. nieruchomości budynkowych można przeprowadzić jako tzw. asset deal lub share deal. W pierwszym przypadku zbycie nieruchomości następuje w formie wydzielonego elementu ze zbioru aktywów podmiotu gospodarczego. Do takiej transakcji nie będą miały zastosowania znowelizowane przepisy Ordynacji podatkowej, a tym samym nabywca nie będzie ponosił odpowiedzialności za ewentualne zobowiązania podatkowe związane z nabywaną nieruchomością.

 

Natomiast wyodrębnienie nieruchomości jako zorganizowanej części przedsiębiorstwa (share deal) i jej sprzedaż w formie przeniesienia na nabywcę udziałów lub akcji spełnia dyspozycję nabycia przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów podatkowych. Tym samym nabywca będzie ponosił odpowiedzialność związaną nie tylko z potencjalną zaległością w podatkach od nieruchomości, ale we wszystkich podatkach związanych z nabywanym podmiotem. Podobnie jak dotychczas ryzyko nabywcy można wyłączyć poprzez uzyskanie stosownych zaświadczeń wydawanych przez organy podatkowe, pod warunkiem, że nabycie nastąpiło w terminie do 30 dni od dnia wydania zaświadczenia.

 

Na wzór przepisów postępowania cywilnego wprowadzono w treści art. 112a Ordynacji podatkowej zapis, iż przepisów o odpowiedzialności nabywcy nie stosuje się w przypadku nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części w postępowaniu egzekucyjnym oraz upadłościowym. Regulacja ta powinna zwiększyć zainteresowanie restrukturyzacją przedsiębiorstw w drodze postępowania upadłościowego, co ma szczególne znaczenie w dobie istniejącego obniżenia koniunktury gospodarczej w Polsce i na świecie.

 

Odpowiedzialność członków zarządu

 

Nowelizacja doprecyzowała także zakres odpowiedzialności wspólników spółek osobowych i członków zarządów spółek kapitałowych. Zgodnie z obecnym brzmieniem odpowiadają oni tylko za takie zaległości podatkowe spółki, których termin zapłaty przypadał w okresie odpowiednio bycia wspólnikiem lub członkiem zarządu spółki. W praktyce nakłada to na organy podatkowe konieczność szczegółowej weryfikacji stanu osobowego spółki lub zarządu przed wydaniem decyzji o ich odpowiedzialności podatkowej, jednocześnie ułatwiając obronę w ramach postępowania o odpowiedzialności osób trzecich.

 

Status wspólnika spółki osobowej lub członka zarządu spółki kapitałowej regulują odrębne przepisy prawa cywilnego. Jako przykład można wskazać spółkę cywilną, której zmiana składu wspólników może nastąpić na mocy jednostronnego oświadczenia jednego ze wspólników. Jakiekolwiek późniejsze czynności o charakterze ewidencyjnym (np. wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej) nie mają wpływu na uprzednią skuteczność wystąpienia. Tym samym przedłożenie przez wspólnika skutecznego dowodu na wystąpienie ze spółki z datą np. 19 lutego prowadzić będzie do braku jego odpowiedzialności za płatność zaliczek za styczeń w podatku dochodowym lub podatek od towarów i usług z tego miesiąca.

 

Podsumowanie

 

Odpowiedzialność osób trzecich jest jednym z najbardziej kontrowersyjnych uregulowań w przepisach prawa podatkowego. Ciągłe nowelizacje - mimo iż dążą do większej precyzji istniejących uregulowań - w praktyce niosą ryzyko związane z interpretacją wprowadzonych zmian. Warto zatem mieć na uwadze istniejące ryzyko mogącej się pojawić odpowiedzialności podatkowej - zarówno przy transakcjach pomiędzy przedsiębiorcami, jak też osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności gospodarczej (konsumentami). W tym drugim przypadku też może pojawić się odpowiedzialność podatkowa osób trzecich.



dr Krzysztof Biernacki

doradca podatkowy


<< powrót

KONTAKT

Zadaj nam pytanie a nasz ekspert skontakuje się z Tobą w najbliższym czasie

NASZE BIURA

Sprawdź gdzie w Polsce znajdziesz nasze biura
ARCHIWUM

WYSZUKIWARKA

Wpisz poniżej szukane słowo lub frazę
Wyszukiwanie zaawansowane
Biuletyn

Kategoria
Autor

Źródło

SUBSKRYPCJA

Chcesz otrzymywać najnowsze informacje o naszych szkoleniach? Zapisz się!

SZKOLENIA

NASI PARTNERZY